Nazwy Muszyńskie
|
10-09-2009, 18:22
Post: #1
|
|||
|
|||
|
Nazwy Muszyńskie
Proste pytanie:
Gdzie jest ulica Muszyńska? I prosta odpowiedź: W Warszawie, na Mokotowie. Są tam zresztą również inne "uzdrowiskowe" ulice. Mapa Google jest tutaj. Znacie może jakieś inne miasta gdzie występuje taka ulica? lub może coś innego z Tą nazwą w tle? Dołączam również kilka ciekawostek, znalezione gdzieś w necie: Muszyńskie nazwy Andrzejówka — nazwa wsi, nazwa osobowa (Jędrzejówka). Możliwe, że pochodzi od imienia pierwszego sołtysa lub zasadźcy. Spotykana także na innych obszarach Podkarpacia. Baszta — nazwa miejscowa, topograficzna, dotycząca ruin zamku obronnego i ich otoczenia oraz malowniczego wzgórza górującego nad Muszyną. Brzyżki, Brzeżek — stromy brzeg itp. Nazwa osady, znajdującej się pod Średnią Górą (nazwa często występująca w innych regionach Podkarpacia np. Pęksowy Brzyżek w Zakopanem, Pańkowy Brzyżek w Muszynie). Czarny Wir, Czarny Wyr — od warczy, huczy. Nazwa ostrego zakrętu na rzece Poprad, za „Borutą”. Ćwierci — stara nazwa wywodząca się od czwartej części łanu, roli. W Muszynie jest to nazwa obszaru leżącego na wzgórzu w kierunku Folwarku. Działy, Na Dziale — nazwa określająca: 1) dział pól najczęściej należących do różnych wsi lub właścicieli, 2) dział wodny, leśny (rzadko), 3) ślad po początkach osadnictwa (od przydziału pola). Spotkałyśmy się także z innym tłumaczeniem dotyczącym zapisów spadkowych (od dzielenia się). Potocznie nazwa określająca np. grzbiet wzgórz Milickich, stanowiących krawędź oddzielającą część muszyńską od części należącej do Milika. Folwark — nazwa obca pochodzenia niemieckiego: vorwerk — dworek. Określa odrębne, oddalone od właściwego dworu gospodarstwo. Frank Kmietowicz podaje, że było to osiedle ludności służebnej. Z kolei E. Pawłowski twierdzi, że takie osady na opisywanym terenie nie występowały. W Muszynie jest to nazwa dzielnicy, leżącej nad Popradem, naprzeciw ulicy Podgórnej. Garby, Garb — dość często spotykana nazwa terenu górskiego. Łemkowski „horb” — nazwa wierzchu, wyniosłości terenowej, wzgórza. W Muszynie nazwa wierzchoł-ków ciągnących się za Malnikiem. Głębokie — nazwa własna potoku i lasu granicznego między Muszyną a Jastrzębi-kiem, także potoku na Zapopradziu (podajemy za F. Kmietowiczem). Nazwa bardzo często spotykana na obszarze całej Polski. Jar — wądół, parów, paryja, wąska dolina o stromych zboczach, stromy brzeg. W Muszynie nazwa wąwozu na Zazamczu. Jasień, Jasieńczyk — nazwa gwarowa występująca głównie na południu Polski i w Sądeckiem na oznaczenie jesionu. W Muszynie nazwa osady, leżącej w dolinie na prawo od drogi wiodącej do wsi Szczawnik. Jednym z dopływów rzeczki płynącej wzdłuż dolinki jest Jasieńczyk (tam znajduje się ośrodek wczasowy „Tamel”). Jastrzębik — nazwa własna lub miejsce wylęgu jastrzębi. W Muszynie nazwa osiedla i potoku (na prawo od szosy wiodącej z Krynicy do Muszyny). Warta obejrzenia cerkiew! Jaworzyna — las jaworowy. Wyraz ten pochodzi z języka wołoskiego i oznacza górę porośniętą jaworami (np. na Bukowinie — Jaworina). W przypadku Sądeckiego i Muszyny nazwa określająca łąki szczytowe. Także nazwa topograficzna szczytu (Jaworzyna Krynicka, wys. 1114 m npm.). Koziejówka — nazwa topograficzna góry (wys. 636 m n.p.m.). Prawdopodobnie wywodzi się od nazwiska Koziej (przypuszczenie F. Kmietowicza), chociażmoże także pochodzić od kozy, miejsca wypasu kóz. Krynica - nazwa pochodzenia łemkowskiego, oznaczająca źródło. Majdan — nazwa przysiółka pochodząca od innych nazw terenowych, może być także zaliczana do nazw kulturowych. Oznacza również: plac, rynek, wycinkę w lesie, otwartą przestrzeń, smolarnię, osadę w lesie itp. Wywodzi się od ukraińskiego i łemkowskiego „mejdan” — leśna polana — i z huculskiego — przestrzeń na stoku góry. W Muszynie nazwa przysiółka leżącego w kierunku na Leluchów (Gajówka Majdan). Majerz — z niemieckiego meierhof, meierei czyli folwark, dość częsta nazwa folwarków lub terenów pofolwarcznych (może też być to pozostałość po przysiółku już nie istniejącym). W przypadku Muszyny nazwa obszaru leśnego zwanego także Nadleśnictwem Majerz, ciągnącego się od wzgórza Mikowa w kierunku Złockiego, wzdłuż doliny Szczawnika; na szczycie znajdują się szkółki leśne pod tą nazwą. Malnik — nazwa szczytu górującego nad Muszyną (726 m n.p.m.), możliwy też skrót nazwy maliniak, czyli krzak(i) malin. Miczuły — nazwa własna, dzierżawcza — przysiółek, sioło zamieszkane od 200 lat przez rodzinę Miczulskich (obecnie właściciele już tu nie mieszkają). Mikowa — nazwa prawdopodobnie historyczna, wywodząca się od nazwy nie istniejącej od wieków wioski, zniszczonej przez wielką powódź. Obecnie nazwa wzgórza nad ulicą Lipową. Milik — nazwa pochodząca być może od pierwszego zasadźcy, pierwszego sołtysa. Może to także być nazwa pochodząca od imienia (ślad osadnictwa wołosko-łemkowskiego). Nazwa pięknej wsi, leżącej 4 km od Muszyny w kierunku Żegiestowa. Młaka — moczar, mokradło, podmokła łąka, błoto. Nazwa pochodząca praw-dopodobnie z języka słowackiego (mlaka) lub rumuńskiego (mlaka), a oznaczająca zabarwioną, brudną wodę). Nazwa często spotykana na terenie Muszyny i okolic, np. Czarna Młaka nad Powroźnikiem, czy Młaki nad Popradem w kierunku Leluchowa. Nowina (Góra Nowińska) — nazwa określająca pole po raz pierwszy zaorane lub wykarczowane i obsiane. Koło Jastrzębika znajduje się Góra Nowińska. Obrożyska (Obrorzyska) — obecna nazwa Rezerwatu Lipowego (pow. 110 ha), słowo to jest prawdopodobnie pozostałością po polanie, łące, pastwisku tworzącym obrzeże istniejącej tu kiedyś wsi (możliwe obrzeże wsi Mikowa). Według hipotezy Franka Kmietowicza nazwa stanowi bardzo dawny ślad bytności na tym terenie Słowian Obodrzyców (Obrów). Jedna z kontrowersyjnych interpretacji sugeruje, że nazwa wywodzi się od osady rzemieślników wyrabiających obroże. Inne tłumaczenia są równie ciekawe: od słowa oborzyska (obora) — zniekształcona nazwa części folwarcznej dawnej wsi Mikowa (bardzo często spotykana); od słowa brogi (bróg), oznaczającego dach drewniany na 4 palach, osłaniający siano, ruchomy — w miarę ubywania siana dach obniżano (słowo również zniekształcone, możliwe, że przyniesio-ne przez Łemków, gdyż na tym terenie brogi prawie nie występują); od słowa oberżyna, obierzyna w znaczeniu wyciętej skrajnej łąki, polany (w języku ukraińskim występuje słowo obrobitok, czyli uprawa, obróbka); od łemkowskiego słowa opareny-sko, oznaczającego oparzenie, ewentualnie od wyrazu pohorysko, czyli spalenisko, wypalone miejsce. Ogrodowa — nazwa własna obecnie istniejącej w Muszynie ulicy, wywodząca się od dużej ilości ogrodów (dawna nazwa: Za Ulicą). Popi Wierch — nazwa już bardzo rzadko używana, możliwe, że określano nią wcześniej leżące tam pole parocha (popa). Kilka osób, z którymi rozmawiałyśmy, wskazywało na wierzchołek powyżej Ćwierci. Powroźnik — nazwa wsi, w której wyrabiano powrozy (nie była to jednak wieś służebna, czyli pracująca na potrzeby dworu). Rusinów — nazwa własna, możliwe, że wywodzi się ona od osadników rusińskich (często mylnie określano tak Łemków). W Żegiestowie znajduje się sioło Rusinówka. Słotwina — nazwa wywodząca się od ukraińskiego określenia sołotwyna. przejętego w podobnym brzmieniu przez Łemków, a oznaczająca słone (solne) źródło. Stadło, Stadła — od stadła, czyli małżeństwa, nazwa istniejącej do dziś osady na stokach Malnika. Sucha Góra — nazwa wzniesienia powyżej domów wczasowych „Ursus” i „Żerań”. Faktycznie jest to obszar mało zasobny w wodę (na Suchej Górze też występuje określenie Dział). Szczawnik — nazwa własna wsi i rzeczki (często błędnie podaje się nazwę rzeczki jako Szczawniczek). Szczawniczek — nazwa lewego dopływu Szczawnika, płynącego przez dolinę Jasieńczyka (ujście tuż za „Wiarusem”). Średnia Góra — nazwa topograficzna niższej góry leżącej tuż za Rusinowem. Targowica — targ, targowisko. W Muszynie nazywano tak teren leżący tuż nad Muszynką, gdzie odbywał się skup bydła. Obecnie jest to nazwa placu targowego przy ulicy Kościelnej. Wapienne, Na Wapiennem — nazwa określająca miejsce pobierania gliny, „białe miejsce”. Wesołówka — możliwa nazwa osobowa, pochodząca od pierwszych dzierżawców. F. Kmietowicz twierdzi, że wywodzi się ona być może od węgierskiego nazwiska Wessely. Wielka Polana — nazwa topograficzna góry (wys. 796 m n.p.m.). Nazwa pochodzi od szczytowej dużej, widocznej z Muszyny polany. Wilcze — może to być nazwa topograficzna określająca wilcze siedlisko, ewentual-nie nazwa własna wywodząca się od osoby o nazwisku Wilk i oznaczająca pole będące tejże osoby własnością. Obecnie jest to nazwa dolinki leżącej na stokach Malnika od strony szosy „powroźnickiej”, a także potoku spływającego do Muszynki. Za Kościół, Za Kościołem — osiedle położone za kościołem (dzisiaj często tym mianem określa się ulicę Grunwaldzką). Zapopradzie — nazwa topograficzna obszaru leżącego za Popradem (za wodą, stąd rzadziej w rejonie Muszyny używana nazwa Zawodzie, częściej spotykana w Piwnicz-nej i Rytrze). Zawodzie — nazwa topograficzna przysiółka w Powroźniku. Zazamcze — według Pawłowskiego jest to nazwa topograficzna doliny biegnącej za zamkiem, za Basztą (F. Kmietowicz uważa, że dawna nazwa brzmiała Zadomczysko). Współcześnie określamy tym mianem obszar leżący wzdłuż drogi prowadzącej w kierunku Złockiego i Szczawnika. Także oficjalna nazwa ulicy. Zimne — nazwa topograficzna jednego z wierzchołków górującego nad Dubnem (do tego pasma należy Malnik), o wys. 918 m n.p.m. Ciekawe jest to, że szczyt tej góry to skalista wyniosłość terenu, na której zawsze bez względu na pogodę wieją silne wiatry i jest bardzo chłodno. Żabnik — nazwa topograficzna obszaru leżącego nad Popradem, za Majdanem. Możliwe pochodzenie od miejsca wylęgu żab, czyli podmokłych łąk. Nazwy Muszyńskich Ulic Ul. Antoniego Kity Na przełomie lat 1939/40 w muszyńskim więzieniu przebywało 8 więźniów, z tego 6 uciekinierów schwytanych na przejściu granicznym i 2 więźniów kryminalnych. Strażnikiem więziennym był, jeszcze od czasów przedwojennych, Antoni Kita. W czasie pełnienia swych obowiązków starał się osadzonym w areszcie więźniom pomagać. Pozwalał im na widywanie rodzin, przenosił grypsy, wysyłał listy pisane przez więźniów. W przeddzień ucieczki więźniów podobno nadużył alkoholu przysłanego z zewnątrz, zasnął, a w tym czasie zabrano mu klucze i więźniowie opuścili cele. Kto ich wypuścił, pewności nie ma. Za brak nadzoru konsekwencje poniósł strażnik. Po trzydniowych torturach w siedzibie gestapo w "Helinie", został zastrzelony w wąwozie przy ulicy Ogrodowej. Zasługą Antoniego Kity była pomoc niesiona więźniom oraz milczenie w czasie tortur i przesłuchań. Nie przekazał Niemcom żadnych informacji, ponieważ po jego śmierci nie było żadnych represji w miasteczku, chociaż wiadomo było, że w mieście działał komitet pomocy więźniom, który dostarczał im żywność, odzież i lekarstwa, a także kontaktował więźniów z rodzinami i organizacjami wojskowymi. W latach 50. Zarząd Koła ZBoWiD mogiłę Antoniego Kity na tutejszym cmentarzu otoczył cementowym obramowaniem, a w latach 60. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej wykonało nagrobek. Nie umieszczono na nim tablicy, ponieważ w tym czasie rozpoczęto dyskusje i spory o jego zasługach. W 1991 roku Komitet Odbudowy Pomników, na wniosek prezesa Stefana Małeckiego, postanowił nagrobek przebudować. Koszt przebudowy w 2/3 pokrył Wojewódzki Konserwator Zabytków. Brakującą kwotę ofiarowali muszyńscy właściciele sklepów. Jednoznaczna ocena okoliczności, które przyczyniły się do śmierci Antoniego Kity, nie jest już w tej chwili możliwa. Niezmienny i godzien pamięci pozostaje fakt, że oddał on własne życie, ratując życie innych ludzi. Pomnik Antoniego Kity Antoni Kita był przed wojną strażnikiem więzienia przy miejscowym sądzie. W grudniu 1939 roku Niemcy schwytali sześciu uciekinierów przy przekraczaniu granicy na Węgry. Zostali oni osadzeni wraz z dwoma więźniami odsiadującymi karę za pospolite przestępstwa w tutejszym więzieniu. Zbiorowa ucieczka miała miejsce z początkiem 1940 roku. Za niedopełnienie obowiązków Niemcy, po trzy-dniowych torturach rozstrzelali Antoniego Kitę w wąwozie przy ul.Ogrodowej. Po wojnie Rada Miasta postanowiła na jednym z pierwszych posiedzeń upamiętnić śmierć Antoniego Kity, nazywając ulicę Sądową jego imieniem. W ślad za tym, z końcem 1962 roku, Zarząd Koła Związku Bojowników o Wolność i Demokrację nawiązał kontakt z Miejską Radą Narodową, z Kołem Turystyczno-Krajoznawczym, organizacjami społecznymi w celu wybudowania pomnika Antoniego Kity przy ul. Ogrodowej, w pobliżu miejsca jego rozstrzelania. Głaz przydzielił Urząd Miasta, tablicę w czynie społecznym wykonały Zakłady Naprawy Taboru Kolejowego w Nowym Sączu. Uroczyste odsłonięcie pomnika z udziałem władz miejscowych i powiatowych nastąpiło w roku 1963. Ponieważ pomnik został usytuowany na prywatnej posesji, a obecna właścicielka wnioskowała o jego usunięcie, Zarząd Koła przeprowadził wizję lokalną. Stwierdzono, że kamień jest w złym stanie i wymaga wymiany, postanowiono zatem wykonać nowy obelisk i umieścić go na gruncie miejskim, niedaleko miejsca śmierci Antoniego Kity. Zwrócono się do burmistrza o zezwolenie i środki finansowe na ten cel. Pieniądze przyznał Wojewódzki Urząd Infrastruktury. Zarząd Koła poprosił o opracowanie projektu pomnika inż. Janusza Krzyżanowskiego, który wykonał go w ciągu jednego dnia. Adam Mazur ówczesny burmistrz zlecił wykonanie pomnika firmie kamieniarskiej Kroneberga w Nowym Sączu. Odsłonięcie nowego pomnika odbyło się dnia 31.08.1995 roku, a poświęcenia dokonał ks. Marek Kuzak. Ul. Jerzego Rolanda Na miejscowym cmentarzu znajduje się mogiła Jerzego Rolanda, aktora urodzonego w Warszawie w 1900 roku. Przed wojną grał on na scenach wielu teatrów warszawskich. Poza tym występował w filmach, prowadził działalność literacką, pisał felietony, audycje radiowe oraz występował jako spiker i konferansjer. Po wybuchu wojny, w zimie 1940 roku, pracował w kawiarni jako kelner. Wiosną postanowił uciec na Węgry. Został schwytany podczas próby przekroczenia granicy w Muszynie i osadzony w placówce miejscowego gestapo. Nie wytrzymał jednak brutalnego sposobu prowadzenia śledztwa i 5 czerwca 1940 roku popełnił samobójstwo. Aby uczcić pamięć Rolanda, jedną z muszyńskich ulic nazwano jego imieniem, a Zarząd Koła ZBoWiD w 1953 roku postawił mu nagrobek. Tablicę z inicjatywy prezesa Karola Rojny wykonały warsztaty Szkoły Zawodowej w Krynicy, a nagrobek zrobił miejscowy grabarz odpłatnie, za pieniądze, które zebrali uczniowie krynickiej Szkoły, sprzedając makulaturę. Z biegiem lat nagrobek uległ częściowemu zniszczeniu, napis stał się nieczytelny, a całość wymagała przebudowy. W związku z tym, w roku 1997, prezes Koła Związku Kombatantów złożył wniosek do Urzędu Miasta o przyznanie odpowiedniej kwoty na modernizację grobowca. Koszty przebudowy sfinansował Konserwator Wojewódzki, a granitowy nagrobek wykonał zakład kamieniarski Kazimierza Olszowskiego z Milika. Odbioru dokonała komisja 5 czerwca 1998 roku. Ul. Zefirka Klub Modelarski ,Zefirek" w Muszynie Jego powstanie pamiętają działający w nim do dziś Piotr Kruk i Juliusz Jarończyk, który obecnie jest prezesem, a na swoim koncie ma tytuły mistrza świata w modelarsiwe kosmicznym. W nadpopradzkim uzdrowisku Muszyna Zefirek zaczynał nader skromnie, gdy w 1961 r. zgrupował bardzo młodych ludzi zafascynowanych pierwszymi sukcesami w podboju kosmosu. Rakiety były wtedy symbolem możliwości wiedzy oraz techniki, a dążenie ku gwiazdom spełnieniem marzeń bardzo wielu pokoleń. Swój ułamek udziału w tym sukcesie zapragnęli mieć też muszynianie. Oczywiście w skali mikro czyli dzięki budowie modeli rakiet i satelitów, jakie wielkie mocarstwa wysyłały w kosmos. Modelarze z miejscowości w Beskidzie Sądeckim okazali się arcymistrzami w swojej pasji. Kilka razy sięgnęli po tytuły mistrzów świata. Dzięki temu ,Zefirek" stał się w 1983 r. gospodarzem Mistrzostw Świata w Modelarstwie Kosmicznym, a Piotr Kruk i Juliusz Jarończyk ujawinili się wtedy nie tylko jako wielcy budowniczowie małych rakiet, ale również jako wspaniali organizatorzy dyrektorujący z sukcesem poważnej imprezie. Członkowie Zefirka, nie tylko kilkakrotnie organizowali najpoważniejsze imprezy modelarskie, ale setki razy sięgali po najwyższe laury mistrzostw świata i kontynentu w modelarstwie kosmicznym. W sumie mają ich na swym koncie przeszło pół setki. Nie wszyscy z Zefirka poprzestali na pasji modelarskiej. Współzałożyciel klubu Zefirek Witold Wiśniowski lotnictwo oraz badanie kosmosu uczylił swym zawodem. Zdobył tytuł naukowy doktora i jest dyrektorem Instytutu Lotnictwa w Warszawie. Ul. Seweryna Mściwujewskiego Był krakowianinem z urodzenia (1880) i wychowania, do Muszyny zjechał, by objąć - drugą z kolei po ukończeniu Wydziału Medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego - posadę lekarza kolejowego. Stał się muszyniakiem z wyboru serca, zakochany w tym cudnym zakątku Beskidów. Dla siebie i żony Wandy kupił mały domek nad Popradem, który z biegiem czasu, po kolejnych rozbudowach, stał się jednym z pierwszych muszyńskich pensjonatów. Jego ambicją i marzeniem było zdobycie dla Muszyny statusu uzdrowiska, czego udało się dokonać dzięki staraniom burmistrza Antoniego Jurczaka i innych osób zaangażowanych w sprawę. W uznaniu jego zasług na tym polu nadano jednemu z zapopradzkich źródeł (nieczynnemu obecnie) imię jego żony - „Wanda”. Wielu wspomina Go jako lekarza z prawdziwego zdarzenia. Ponoć widniejąca na ścianie domu tablica „Doktor wszechnauk medycznych” najzupełniej odpowiadała prawdzie. |
|||
|
« Starszy wątek | Nowszy wątek »
|
Użytkownicy przeglądający ten wątek:
1 gości
1 gości
Wróć do góryWróć do forów





