Pierwsze wiadomości o ludziach, którzy zamieszkiwali te tereny „znajdujemy” w neolicie 3500-3700 lat p.n.e. Jednak na podstawie badań archeologicznych nie możemy jednoznacznie powiedzieć kim byli pierwsi osadnicy. Jednakże już w tej epoce ( jak stwierdzili słowaccy archeolodzy ) znane było przejście przez Karpaty przełomem Popradu. Najprawdopodobniej powstanie Muszyny ma związek z popradzkim szlakiem handlowym.

Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków, jak i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo muscus dało nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Pierwszy raz nazwa Muszyna zostaje wymieniona w dokumencie z 1209 roku, w którym król węgierski Andrzej II nadaje przywilej pobierania cła aż do rzeki Poprad koło Muszyny proboszczowi Adolfowi ze spiskiej kapituły św. Marcina.

W tym czasie osada należała do rodu Niegowickich herbu Półkozic. Rycerstwo od XIII w. zamieszkiwało w gródku drewnianym, obok istniejących do dziś ruin zamku. Spełniał on rolę dworu, strażnicy granicznej i komory celnej. W 1288 roku Muszyna i Świniarsko zostają zapisane biskupowi krakowskiemu Pawłowi z Przemankowa. Władysław Łokietek przyłączył Muszynę do królewszczyzny. Przez następnych 80 lat Muszyną władają kolejni królowie Polski: Kazimierz Wielki, Ludwik Węgierski i królowa Jadwiga.

Największy rozwój przeżywa Muszyna pod rządami Kazimierza Wielkiego. W okresie jego panowania Muszyna otrzymuje prawa miejskie. W okresie tym ma również miejsce planowe osadzanie ludzi na tych ziemiach. Kazimierz Wielki kładł nacisk na zabezpieczenie granic oraz traktów handlowych. Efektem było wybudowanie (nie tylko w Muszynie) warownego zamku granicznego.

Zamek muszyński w okresie swej największej świetności liczył około 20x80 m i składał się z kilkupiętrowej wieży, do której wjeżdżało się przez most zwodzony na dziedziniec ze studnią, dalej znajdował się piętrowy dwór mieszkalny oraz składy amunicji, otoczone pojedynczym murem od strony przepaści i podwójnym od strony fosy. W imieniu biskupów Muszyną zarządzali starostowie. Przez prawie 400 lat (1391– 1770 ) rezydowało w Muszynie 34 starostów. Ze względu na szczególne położenie klucza muszyńskiego starostowie mieli niezwykle szeroki zakres władzy.

Częste napady zbójów i wojsk węgierskich skłoniły biskupów do stworzenia w mieście niezależnego wojska ( harnicy i dragonia ), sądu i administracji. Przypuszczalnie te szczególne uprawnienia spowodowały nazwanie tego terenu PAŃSTWEM MUSZYŃSKIM. Najważniejszą siłą zbrojną klucza muszyńskiego była piechota – HARNICY. W okresie pokoju było ich 200, w razie zagrożenia – 600, a w czasie wojny powoływano pospolite ruszenie z całego regionu. Odrębną siłę stanowiła DRAGONIA. W jej skład wchodzili wyłącznie sołtysi. W celu utrzymania stałej gotowości bojowej, co miesiąc odbywały się musztry pod nadzorem starosty.

W 1474 roku król węgierski Maciej Korwin, chcąc prawdopodobnie zemścić się za zniewagę, jaką było odrzucenie jego starań o rękę Jadwigi, córki króla Kazimierza Jagiellończyka, wysłał 6000 wojska na tereny graniczące z Polską. Węgrzy zdobyli wtedy min. Muszynę. Zniszczeniu uległ muszyński zamek. Odbudowa trwała wiele lat, co zmusiło starostę do wybudowania siedziby u podnóża góry. Zamek pełnił rolę strażnicy i komory celnej. W skład nowych zabudowań wchodziło około 20 budynków : browar, 2 młyny, gorzelnia, wozownia, piekarnia, kuchnia dworska, spichlerz, piła traczna, izby czeladne i inne. Całość otaczał TYN, czyli „płot’ z grubych drewnianych pali ostro zakończonych. Do dziś zachowały się : Dwór Starostów, Zajazd, Kordegarda.

W XV wieku rozpoczął się drugi etap kolonizacji klucza muszyńskiego. Osadników początkowo nazywano RUSNAKAMI, później zauważono, że wymawiają oni często słowo lem-łem i zaczęto określać ich jako ŁEMKÓW.

W przededniu rozbiorów w 1777 roku Muszyna liczyła 1015 mieszkańców. Ostatnie lata istnienia klucza muszyńskiego związane są z pobytem w tym regionie konfederatów barskich. Po upadku konfederacji barskiej nastąpiły rozbiory Polski. W 1781 roku dobra biskupie przeszły na rzecz skarbu austriackiego i zostały przekształcone w dobra skarbowe, a urząd starosty przejął burmistrz.

Zaborcy pozostawili w Muszynie wiele instytucji, jednakże to Krynica stawała się coraz modniejszym kurortem. Uruchomienie linii kolejowej (1876 r.) z Tarnowa do Muszyny, a później do Krynicy (1911 r.) stało się dużym udogodnieniem dla kuracjuszy. W latach dwudziestych XX w. Muszyna , dzięki staraniom burmistrza Jurczaka i dr S. Mściwujewskiego staje się uzdrowiskiem. W 1930 zostaje przyjęta do Związku Uzdrowisk Polskich, a w 1934 roku uzyskuje ponownie prawa miejskie.

W okresie II wojny Muszyna była punktem przerzutowym między Generalną Gubernią a Słowacją.

W 1940 Niemcy usunęli wszystkich Żydów z terenu uzdrowisk beskidzkich, a po wojnie ( 1944 – 47 ) wysiedlono z okolicznych wiosek Łemków.

Źródło:
LITERATURA :
Almanach Muszyny /1995 s.5 – 10.
F. Kmietowicz . Dzieje Muszyny. Katowice 1987.
Kmietowicz F.: Muszyna – Publikacja 800 – lecia Muszyny 1209 – 2009. Towarzystwo Miłośników Ziemi Muszyńskiej. Nowy Sącz 1996.
<!-- m --><a class="postlink" href="http://mojamuszyna.republika.pl/historia%20miasta/historia%20miasta.htm" onclick="window.open(this.href);return false;">http://mojamuszyna.republika.pl/histori ... miasta.htm</a><!-- m -->